X
تبلیغات
جامعه شناسي - رابطه اشتغال و سلامت زنان
رابطه اشتغال و سلامت زنان

علیرضا شايگان . جامعه شناس ارشد

 

رابطه اشتغال وسلامت زنان

 

  در همه ی جوامع ، فعالیت تولیدی یا کار بیش از هر نوع فعالیت دیگری بخش عمده ی زندگی اکثر مردم را اشغال می کند. کار می تواند به عنوان انجام وظایفی تعریف شود که متضمن صرف کوشش های فکری و جسمی بوده و هدفشان تولید کالاها و خدماتی است که نیازهای انسانی را برآورده میسازد .

( گیدنز ، 528 )

    میزان اشتغال برای زنان در بیرون از خانه تا قرن بیستم بسیار ناچیز بوده است اما به تدریج و به خصوص طی جنگ اول جهانی  و نیاز به نیروی کار زنان  این قلمرو انحصاری از دست مردان خارج شد . اما نکته ی مهم این است که به رغم تلاش های گسترده زنان و به خصوص مبارزات حق طلبانه فمینیست ها ، نابرابری در کار تا زمان حاضر همچنان پابرجا مانده است و پژوهش های بسیار نشان می دهد که زنان عمدتا در مشاغلی با دستمزد کم متمرکز گردیده اند . حتی در مشاغلی که که هم رده با مردان است زنان به طور معمول دستمزدهای کمتری را دریافت می کنند.

 به دلیل ارزش ها و هنجارهای مسلط بر جامعه ایرانی  ، هرچند که در بسیاری از زمینه ها کم رنگ تر شده است اما به هر حال ما هنوز حضور پر رنگ آن را در جای جای روابط اجتماعی می بینیم ؛سوالي که مطرح است این است که آیا در کشور ما هم اشتغال زنان همان مزایا یی را که در غرب زنان به واسطه ی اشتغال از آن بهره مند می شوند ،دارد یا خیر ؟ آیا در کشور ما که هنوز بسیاری از زنان شاغل حتی حق برداشت حقوقشان را ندارند و بالتبع زحمت این کار!؟ ومصرف آن بردوش همسرانشان می باشد  اصلا می توان از کار مزدی زنان و برخورداری از مزایا و حقوق ورضايتمندی از شغل و عزت نفس و.... صحبت کرد . آیا درشرایط اجتماعی ایران اشتغال زنان در بیرون از خانه و همزمان انجام کارهای سخت منزل و عدم همکاری شوهران در کارهای خانه ، سلامت زنان را در معرض خطر بیشتر قرار نمی دهد ؟ و اگر سلامت آنان در معرض خطر بیشتر است راه چاره چیست ؟   با توجه به اهمیت ویژه و پایگاه والایی که نقش های سنتی همچون همسری و مادری در فرهنگ ایرانی داراست  مسئله ی استرس و تضاد نقش و احساس تقصیر و گناه مادران شاغل نسبت به عدم پاسخ گویی به نیازهای همسر و فرزندانشان مانع از آن می شود که نقش شغلی و امتیازات و پاداش های مترتب با آن همچون عزت نفس ، حمایت اجتماعی و استقلال مالی معمول در غرب را برای زنان ایرانی با فرهنگی متفاوت را به همان نسبت به همراه داشته باشد.لذا با توجه به روند رو به رشد میزان اشتغال زنان در کشور ، بررسی تبعات آن در زمینه های مختلف از جمله وضعیّت سلامت زنان شاغل مهم می نماید .

 

    با توجه به حضور زنان در محیط اجتماعی و اشتغال رو به گسترش آنان نا امید کننده آن است که هنوز اکثریت زنان علاوه بر اشتغال در بیرون مجبورند  سنگینی کارهای خانه را نیز به دوش بکشند و علی رغم این که جنبش های زنان تا حدود بسیار اندکی نگرش های مردان را نسبت به کار بیرون و درون خانه تغییر داده است ، اما مردان هنوز معیارهای قدیمی را حفظ کرده اند . و هنوز تا رسیدن به الگوی برابر  و به رسمیت شناخته شدن کارهای بیمزد زنان در درون خانه راهی بس دراز در پیش است.   يکي از مسايل مهم مربوط به نيروي انساني در کشور ما بالا بودن نسبت جمعيت غير فعال و پايين بودن نرخ فعاليت در کشور است که مهمترين علت آن مشارکت کم زنان در امور اقتصادي و اجتماعي خارج از منزل مي باشد. به طور کلی می توا ن گفت که وضعیت اشتغال زنان در کشور ما در مقایسه با کشورهای صنعتی برعکس می باشد . بدین معنی که در کشورهای صنعتی بیشتر زناني که توانایی کار دارند شاغل و در کشور ما اکثریت زنان که توانایی کار دارند بیکار و تنها درصد معدودی شاغل می باشند.       درصد اشتغال زنان در کشور ما در حدود 13 درصد است . هر چند در کشور ما میزان اشتغال نسبت به کشورهای صنعتی نسبتی پایین است ،با وجود این زنان به  طور بی سابقه ای جویای اشتغال و کارآفرینی  می باشند .

      از طرف دیگر مباحث مربوط به سلامت زنان در اولویت مباحث گوناگون جنسیتی زنان قرار گرفته است . سلامت روانی زنان سالهاست که موضوع تامل و تفکر اندیشمندان و محققان واقع شده است . زنان بیش از مردان در معرض مشکلات مربوط به سلامت روانی قراردارند. خطر پذیری زنان در برابر مسایل بهداشت جسمانی و روانی تحت تاثیر عوامل پیچیده و چند گانه ی روان شناختی و جامعه شناختی است و به  دلیل تعامل و کنش متقابل و پیچیده ی این عوامل ، سلامت روانی زنان در مقایسه با مردان به لحاظ شیوع اختلال هایی چون افسردگی و اضطراب و نیز شروع مشکلات جسماني متفاوت است . ( کوهن 2000 )  برخى از كارشناسان پيرامون بهداشت روان زنان شاغل معتقدند اشتغال نه تنها ايجاد آسيب و مشكل براى زنان نمى كند، بلكه منافعى همچون حمايت هاى اجتماعى، افزايش عزت نفس و منابع ارتباطى را به همراه دارد؛ از سوى ديگر برخى ديگر معتقدند ايفاى نقش هاى متعدد (مادرى، همسرى و شغلى) تعارض نقش ها وپيامدهاى منفى براى زنان به همراه دارد.  نتايج تحقيقات مركز امور مشاركت زنان نشان مى دهد كه زنان در اداره امور خانه و شغل شان معمولاً استانداردهاى شخصى بالايى براى خود قرار مى دهند؛ در واقع اين ضروريات را مى توان اجبار هاى نقش دانست كه براى زنان فشارآور است، اما فشار حاضر از تعارض زمانى كه شرايط تحت كنترل باشد كمتر از زمانى است كه شرايط تحت كنترل نباشد. براين اساس مى توان گفت كه تعارض نقش در زنان، از دو منبع «استانداردهاى خود زنان براى خود» و «استانداردهايى كه فكر مى كنند ديگران براى آنها دارند» سرچشمه مى گيرد.

همچنين زنان استرس بيشترى را در تعارض نقش هاى خانوادگى و شغلى به علت مسؤوليت بيشتر زنان نسبت به مردان دارند؛ چرا كه «زنان شاغل» گرايش دارند سبك زندگى خود را با نقش مادرى و همسرى شان سازگار كنند، بنابر اين، اين زنان با استفاده از يك طيف راهبردهاى خلاق، مبادرت به اين سازگارى كرده و به صورت موازى تقاضاهاى شغلى را نيز پاسخ مى گويند.

       از سوى ديگر زنان معمولاً در مشاغلى كه سطوح پايين ترى دارند و در نتيجه كمتر انعطاف در موقعيت كارى شان است متمركز مى شوند. اشتغال زنان باعث افزايش شناخت نسبت به خود كه يكى از پايه هاى عمده سلامت روان است مى شود و منابع گوناگونى براى احساس رضايت در خود و دريافت پاداش را ايجاد مى كند؛ لذا زنان شاغل امكان انجام فعاليت هاى مقبول و ارزشمند اجتماعى را به سبب افزايش عزت نفس پيدا مى كنند.  كارشناسان معتقدند ارتباط بين كار و سلامتى يك رابطه دو جانبه است به گونه اى كه سلامت روانى يا فيزيكى پايين، شانس زنان را براى به دست آوردن اشتغال كاهش مى دهد و از سوى ديگر اشتغال مى تواند بر سلامت مؤثر باشد. نتايج تحقيقات نشان مى دهد اشتغال در سلامت زنان مجرد بيشتر از زنان متأهل مؤثر است. اشتغال در صورتى در سلامت زنان متأهل مؤثر است كه همسران آنها در امور خانه مشاركت داشته باشند. همچنين برخى ويژگى هاى شغل مانند تقاضا هاى سنگين شغل و كنترل كمتر بر شغل، ريسك عدم سلامت را افزايش مى دهد و از سوى ديگر ارتباطات كارى سبب حمايت اجتماعى مى گردد كه خود سبب بهبود سلامت است. به نظر مى رسد مردان كمتر تمايل به انعطاف و تغيير باورهاى كليشه اى خود دارند، هر چه زنان بيشتر مسؤوليت كارهاى خانگى را بر عهده مى گيرند شوهران آنها سازگارى زناشويى بالاترى را نشان مى دهند؛ به گونه اى كه پژوهشگران معتقدند اشتغال زنان منجر به درگيرى بيشتر پدران در نگهدارى فرزندان مى شود و در كنار آن به علت درآمد زن، سطح اقتصادى زندگى شان بهبود مى يابد كه مرد نيز از اين مسأله سود مى برد.

در کشور ما نیز تحقیقات چندی در ارتباط با اشتغال زنان انجام پذیرفته است که هدف  پژوهش بررسی کار خانواده ، مادران شاغل و مقایسه آن با کارکرد خانواده مادران خانه دار به منظور شناخت دقیق تر خصوصیات این خانواده ها می باشد.

در اکثر مطالعات انجام شده بر اهمیت تکثر نقش ها و تاثیر مثبت آن درارتقای وضعیت سلامت روحی و جسمانی زنان تاکید شده است.  با توجه به این که در کشور ما اشتغال زنان روند رو به رشدی را طی می کند سوالی  که مطرح می شود این است که آیا اشتغال زنان و به تبع آن ایفای نقش های متعدد ( کاری ، مادری ، همسری و... ) توسط آنان با توجه به ویژگی ها و شرایط متفاوت فرهنگی کشور ما ميتواند آثار مثبت را به همراه داشته باشد؟  آیا زنانی که به کار مزدی مشغولند در مقایسه با زنانی که به کار غیرمزدی و خانه داری مشغولند  از نظر سلامت وضعیت بهتري برخوردارند؟  

 به نظر مى رسد كه تحصيل و اشتغال  دو عامل مهم در سلامت روان زنان است، سبك زندگى با نقش هاى متعدد به زنان شاغل اجازه مى دهد كه قالب هايى براى رشد شخصيتى و پيشرفت مادى خود داشته باشند. از سوى ديگر درآمد فرد شاغل، احساس مشاركت در اداره امور اقتصادى خانواده را افزايش مى دهد و احساس عدم كنترل بر تصميم گيرى هاى خانواده و در حاشيه قرار گرفتن زنان را كاهش مى دهد.  مطالعات انجام شده حکایت از برتری نسبی وضعیت زنان شاغل در مقایسه با زنان غیر شاغل یا به عبارت دیگر زنانی دارد که صرفا به ایفای نقش زن خانه دار محدود شده اند دارد .( احمد نیا ، 2)

منابع و مآخذ :

1          - آبوت ، پاملا ، والاس کلر ، جامعه شناسی زنان ، ترجمه منیژه نجم عراقی ، نشر نی

2          -  اوتادی ، مریم ، پایان نامه کارناسی ارشد مشاوره و راهنمایی  ، علامه  طباطبایی

3          -  ساروخانی ، باقر ( 1379 ) مقدمه ای بر جامعه شناسی خانواده ، چاپ سوم ، انتشارات سروش

4          - کوئن ، بروس ، مبانی جامعه شناسی ، ترجمه و اقتباس دکتر غلامعباس توسلی ، دکتر رضا فاضل  ، چاپ 1372 ، انتشارات سمت

5-  گیدنز ،انتونی ، جامعه شناسی ، ترجمه منوچهر صبوری ، نشر نی

6- مافی ، پروانه ، 1388 ، سایت سازمان همیاری اشتغال فارغ التحصیلان

7- نوفل ، مینو سادات ، 1376 ، تاثیر اشتغال بر اجتماعی شدن فرزندان ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه علامه طباطبایی

8 سایت WWW.SID.IR

9 سایت WWW.IRAN NEWSPAPER

 

[ سه شنبه یکم اسفند 1391 ] [ 1:41 ] [ ] [ ]